Δημήτρης Μαρούλης,

MEd – EdD – DOS – EFL Teacher

 

Ένα κρύο απόγευμα του 1850 ο Καρλ Βον Ροκιτάνσκι κοίταξε το ρολόι του που ήταν κρυμμένο κάτω από το μιας χρήσεως χειρουργικό γάντι, είχε πάει 2 μμ και μόλις τώρα τελείωσε άλλη μία αυτοψία, το αυτοκίνητο θα τον περίμενε έξω από το νεκροτομείο, συμπλήρωσε τις τελευταίες λεπτομέρειες, έδωσε οδηγίες στον βοηθό του Τζόζεφ Σκόντα και με κουρασμένο βήμα χώθηκε μέσα στο κρύο αυτοκίνητο. Οδηγώντας οι αισθήσεις του κάπως σαν να ξύπνησαν, «Να ένα καλό μάθημα για τους νέους φοιτητές», σκέφτηκε πιο κεφάτος, «Η αλήθεια, κύριοι, συχνά κρύβεται κάτω από την επιφάνεια, κάποιος θα πρέπει να κοιτάξει βαθύτερα κάτω από το δέρμα για να την ανακαλύψει», και άφησε ένα αχνό χαμόγελο να συναντήσει μια ολόκληρη γενιά καλλιτεχνών, επιστημόνων, δασκάλων και δημιουργών. Γιατί αυτό έγινε σύντομα το μόττο των «μοντερνιστών», υιοθετήθηκε από ήδη φτασμένους καλλιτέχνες όπως ο Κλιμτ. Ανταποκρινόμενος ο τελευταίος στην νέα τάση δημιούργησε την «Αντέλ» του με ακριβώς αυτόν τον κρυπτικό, σχεδόν μεταφυσικό νέο κόσμο που ο Ροκιτάνσκι εισήγαγε στην Ευρώπη του 20ου αιώνα.  Ο Κλιμτ με αυτό το έργο συνδιαλέγεται με τις νέες τάσεις και υποδηλώνει με τα κυκλικά σχήματα την θηλυκότητα και με τα ρομβοειδή την αρρενωπότητα.

 

Αυτό είναι περίπου το πνεύμα του νομπελίστα Έρικ Κάντελ καθώς γράφει το πρόσφατο βιβλίο του «Η Εποχή της Ενδοσκόπησης» στο οποίο υιοθετεί την «ρομαντική άποψη για την δημιουργικότητα», την άποψη δηλαδή ότι η δημιουργικότητα εκπορεύεται από την σκέψη και την δράση επιφανών και εμπνευσμένων ανθρώπων, αυτό δηλαδή που ονομάζουμε « Δημιουργικότητα με Κεφαλαίο Δ». Σχετικά το ίδιο διάστημα, ο Λούις Τερμέν, καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Στάνφορντ αποφασίζει να θέσει σε εφαρμογή την πρώτη και ίσως επιδραστικότερη έρευνα μακράς πνοής που υπάρχει στην ψυχολογία, την έρευνα των «Τερμιτών» όπως είναι γνωστή. Ο Τερμέν, επηρεασμένος από την εργασία του με τον διακεκριμένο ψυχολόγο Μπινέτ, εργασία που οδήγησε στο περιβόητο τεστ Στάνφορντ-Μπινέτ, γνωστό και ως IQ Test, (ο Τερμέν δεν ήθελε να μείνει το όνομά του στην ιστορία επέμενε να δώσει η πλευρά του το όνομα του πανεπιστημίου του), επέλεξε με αυστηρά κριτήρια ανάμεσα στα οποία ήταν και η απόδοση στο συγκεκριμένο τεστ και μάλιστα με βαθμό πάνω από 140, περίπου 1400 παιδιά ηλικίας 6-8 χρονών και τα μελέτησε για πάνω από 30 χρόνια (αντίστοιχο άκρως ενδιαφέρον πείραμα στις μέρες μας γίνεται από το καταπληκτικό: https://dunedinstudy.otago.ac.nz/).Το αποτέλεσμα ήταν ότι ο βαθμός ευφυΐας δεν παίζει πρωταρχικό ρόλο στην δημιουργικότητα και σίγουρα κανένα ρόλο στην ύπαρξη του Big C, διαπιστώθηκε απλώς ότι κάποιοι από αυτούς είχαν έντονη την «δημιουργικότητα με μικρό δ» (little c), δηλαδή είχαν μια αίσθηση έμπνευσης στην καθημερινή τους ζωή. Έτσι ο συσχετισμός ευφυΐας-δημιουργικότητα ξεχάστηκε μέχρι την δεκαετία του 80 όταν ο πασίγνωστος ψυχολόγος Ρόμπερτ Στερνμπεργκ παρουσίασε την θεωρία της τριαρχικής ευφυΐας, όπου ανάμεσα τους βρισκόταν και η δημιουργική ευφυΐα, η ευφυΐα που παίζει ρόλο στην εκδήλωση της δημιουργικότητας. Έτσι για πρώτη φορά συνδέθηκε η δημιουργικότητα με την προσωπικότητα και με κάποιο τρόπο γειώθηκε η άποψη ότι όλοι μας μπορούμε να είμαστε δημιουργικοί φτάνει να το επιδιώξουμε. Ίσως όμως η πιο σπουδαία σύνδεση ανάμεσα στην ευφυΐα και την δημιουργικότητα έγινε από τον Ρέυμοντ Κατέλ, ένα επιφανή γνωσιακό ψυχολόγο ο οποίος επινόησε την διάκριση ανάμεσα στην «ρευστή ευφυία» (fluid intelligence) και την “κρυσταλλική ευφυία» (ctrystallised intelligence). Σύμφωνα με τον Κατέλ η ρευστή είναι η ευφυΐα που χρησιμοποιούμε μέσα από την φυσική μας εξέλιξη και διαδικασία, είναι η ευφυΐα που μας κρατά «μαθησιακά ενεργούς» ακόμα και χωρίς να το γνωρίζουμε. Η σπουδαιότητα της επινόησης του κρύβεται στο ότι σχεδόν κάθε σοβαρή μελέτη της

δημιουργικότητας ξεκινά από τον έλεγχο της ρευστής ευφυΐας, δηλαδή ορίζει την δημιουργικότητα ως το αποτέλεσμα της εφαρμοσμένης ρευστής ευφυΐας. Την σκυτάλη παίρνει μετά τον Κατέλ η πασίγνωστη νευροεπιστήμονας Νάνσυ Αντρέασεν, η οποία είναι γνωστή από τις μελέτες της για την Big C μελετώντας επιφανής επιστήμονες, συγγραφείς και καλλιτέχνες. Από αυτή την έρευνα διαπίστωσε ότι η Big C είναι συνυφασμένη με ιδιοτροπίες της συμπεριφοράς αλλά και με ψυχολογικές αποκλίσεις, όλα αυτά τα κατέγραψε, καθώς και τις εκπληκτικές εμπειρίες της με ανθρώπους-ελίτ, στο βιβλίο της «Ο Δημιουργικός Εγκέφαλος». Η Αντρέασεν βέβαια συνέχισε τις μελέτες και μετά από πολυετή έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει την δυνατότητα να είναι δημιουργικός καθώς μπορεί να ενεργοποιεί μια σειρά από εγκεφαλικά δίκτυα που μπορούν να παράξουν πρωτότυπη, δημιουργική σκέψη. Με αυτές τις έρευνες καταγεγραμμένες στην ιστορία και την βιβλιογραφία των νευροεπιστημών, ο Ρότζερ Μπήτυ, σχεδόν στο τέλος του προηγούμενου καλοκαιριού, δημοσίευσε μια έρευνα με την πολυάριθμη ομάδα του που πλέον πέρα από κάθε αμφιβολία αποδεικνύει ότι τρία σημαντικά εγκεφαλικά δίκτυα διαδρούν με στόχο την παραγωγή των δημιουργικών σκέψεων. Αυτά τα σημαντικά τρία δίκτυα σχετίζονται επίσης και με τα στάδια που χρειάζεται μια δημιουργική σκέψη να περάσει για να παραχθεί: την προετοιμασία, την επώαση, την έμπνευση και την παραγωγή.

 

Το συμπέρασμα είναι ότι όλοι μας μπορούμε να έχουμε δημιουργικές σκέψεις και ιδέες. Εάν μάλιστα κοιτάξουμε λίγο την καθημερινότητά μας σίγουρα θα παρατηρήσουμε στιγμές, άλλες πολύ έντονες αλλές σχετικά υποδόριες, κατά την διάρκεια των οποίων το μυαλό μας λειτούργησε παραγωγικά και ίσως αρκετά αναπάντεχα, με ένα είδος «WoW! Πως το σκέφτηκα!», ή, «Τι ωραία ιδέα, έτσι θα το κάνω». Αυτές οι, σχεδόν μαγικές στιγμές, είναι προϊόν της δημιουργικότητά μας. Αυτό που μένει είναι να «εκπαιδεύσουμε» τον εγκέφαλό μας να παράγει τέτοιου είδους σκέψεις συχνότερα και αποτελεσματικότερα. Η δημιουργικότητα αποκαλύφτηκε.

Περίληψη Παρουσίασης: The Neuroscience of Creativity, TESOL GREECE, March 2018, 39th International Conference, DEREE.

 

 

 

 

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *